Reset the world, dat blijkt veel moeilijker dan gedacht. Ai lijkt ons te willen troosten als een nieuw soort godheid, die de wereld voor ons wil herscheppen tot een weergaloze belevenis, maar begrijpt ons uiteindelijk verre van ten binnenste, verre van wat dat is: een mens.

Echter, begrijpen wij onszelf dan zoveel beter? Zoals ook Alice in Wonderland zich afvraagt: ‘Who am I? Ah, that’s the great puzlle..’

Of Paul Claes in ‘Het hart van de schorpioen’: ‘De verboden wereld staat in alle encyclopedieën die zijn vader koopt. Zijn geheime wens: alles weten. Wat hij niet weten wil, weet hij al: het geslacht van de mens.’

Maar in de zijlijn, tartend onze verbeelding, is die ‘artificial intelligence in Art’ sowieso mooi meegenomen? Om even te ontsnappen dan toch, als in een zweefvlucht, hoog boven de beschadigde werkelijkheid. Gelukkig is er ook nog een wezenlijkheid die door niets valt te overtreffen. Ai weet dat wel te benoemen in het ‘Ai-overzicht’ maar daar blijft het bij.

Ja, leve de ‘festive spirit’ van de mens. Dat doet me weer denken aan dat fascinerend boek van Tjeu van den Berk (2005) met die mysterieuze titel: ‘Het numineuze’. En wat een openbaring, ik verwierf daarmee een totaal nieuw innerlijk behang, dat nog steeds stand houdt. Het numineuze, ‘als een bevestigend knikje van een goddelijk hoofd’.

Op de achterflap staat te lezen: ‘Er zijn ervaringen die ter plekke zin geven aan het bestaan. Ze verwijzen niet naar iets anders, vragen niet om geloof, maar zijn er gewoon. ‘Moments of being’: ze zijn niet het product van ons verstand of van onze wil, ze zijn gratuit. Een vogelgeluid kan de aanleiding zijn, het opsnuiven van een geur, het horen van een melodie of de aanblik van een stuk natuur. De kern van deze ervaringen, vol van verrukkelijke huiver, is irrationeel van aard en slechts gevoelsmatig te vatten.

Om het unieke ervan te beklemtonen, vond de theoloog Rudolf Otto er in 1917 een nieuw woord voor uit: numineus, dat wat onuitsprekelijk totaal anders is. Uit bijna alle verslagen blijkt dat ze tot de meest fundamentele ervaringen van een mensenleven behoren.’

de volle maan boven eigen tuin

Ai heeft geen enkele notie van gewaarwordingen, maar dat hoeft ook niet. Hebben wij daarvoor niet die -door niets te vervangen- ziel meegekregen? Zo niet, dan toch immer daarnaar op zoek? Moge dat alleszins een besef blijven waar niet, ook niet door Ai, aan te tornen valt.